Forsowanie Fomapan 400@3200

Niedawno, na pewnej fejsbukowej grupie ujawniłem, że zamierzam naświetlić film negatywowy Fomapan 400, jako czulszy o trzy działki, czyli na ISO 3200 a następnie, wywołać go forsownie do ISO 3200 w wywoływaczu typu Fomadon R09. Zaraz podniosły się głosy, że:

Po pierwsze, Fomapan 400, nie nadaje się do forsowania. Ciekawe, dlaczego? Odpowiedzi brak!
Po drugie, że efekty będą fatalne, że zadymienie, że ziarno, ale brak odnośników do przykładów...

Nikt nie podał przykładów owego fatalnego efektu, za to jeden z kolegów, przysłał mi prywatnie link do swojego folderu z tak naświetlonymi i wywołanymi zdjęciami - zastrzegając, że ziarno duże i że nie bardzo podoba mu się rezultat. Mnie jego zdjęcia się bardzo spodobały, więc postanowiłem powtórzyć jego procedurę.

Jako uwagę główną, trzeba podać, że puryści uważają wywołanie forsowne za błąd! Według zasad rzemiosła, bo nie sztuki (!!!), negatyw należy naświetlić nominalnie, lub lekko (o pół działki?) prześwietlić i wywołać zgodnie z zaleconą recepturą. Forsowanie, to "pchanie", czyli przewołanie, albo "ciągnięcie", czyli niedowołanie negatywu, które ma skorygować błąd jego naświetlenia. Aby negatyw o nominalnej czułości ISO 400, wywołać jako ISO 3200, trzeba albo zmniejszyć rozcieńczenie wywoływacza (więcej jednostek wywoływacza na liczbę jednostek wody) albo wydłużyć czas wywoływania, albo podwyższyć temperaturę kąpieli wywołującej, albo nawet, zastosować wszystkie czynniki na raz. "Ciągnięcie", czyli niedowołanie negatywu wymaga większego rozcieńczenia, skrócenia czasu lub obniżenia temperatury kąpieli wywołującej, lub zastosowania wszystkich czynników na raz. O ile??? To trzeba dokładnie obliczyć, znając zasady, a dzisiaj są do tego specjalne aplikacje na smartfony.

Po co więc się to stosuje, kiedy np. dzisiaj można kupić negatywy o właściwej czułości i naświetlać je i wywoływać według wartości nominalnych? Chociażby, dla zabawy! Dla eksperymentowania z efektami i poszukiwania nowych środków wyrazu. Po to, by otwierać się na różne możliwości, nie ulegać rutynie, wychodzić poza własne, utarte schematy.

Wiadomo z praktyki, że forsowanie-"pchanie" negatywu, powoduje zwiększenie ziarnistości i kontrastu, co można wykorzystać, jako środki wyrazu podkreślające charakter obrazu wykonanego na filmie. Spodziewałem się fatalnych efektów,  bo "Fomapan nie nadaje się do forsowania" i byłem bardzo zadowolony z efektów, które podkreślały to, co lubię w fotografii na tradycyjnych materiałach światłoczułych - wydatne ziarno i klimat amatorskich zdjęć sprzed ponad półwiecza.
Uwaga dla ewentualnych naśladowców: możesz stosować wywołanie forsowne, o ile nie oczekujesz zdjęć bez widocznego ziarna, nie potrzebujesz gładkich efektów "glamour" i chcesz na zwykłym negatywie robić zdjęcia z ręki w bardzo trudnych warunkach oświetleniowych. I nie oczekuj cudów.

Wszystkie zdjęcia zostały wykonane aparatem Balda Baldina z lat 1946-1949 z obiektywem Carl Zeiss Jena Tessar 3.5/50 "red T", na negatywie Fomapan 400, naświetlonym na ISO 3200, następnie wywołanym w Fomadon R09 w rozcieńczeniu 1+25, temperaturze 20 stopni Celsjusza w czasie 17 minut, mieszając stale przez pierwszą minutę, następnie po 3 obroty koreksem co 1 minutę. Pokazuję czyste skany, niepoddane żadnej postprodukcji. Można im dodać kontrastu, dla lepszego efektu, lub użyć ekstra twardego papieru, pod powiększalnikiem.
Aparat okazał się być nie całkiem światłoszczelny i na niektórych zdjęciach widoczne są jasne smugi, przecieki światła, co moim zdaniem dodaje im nieco więcej dawnego klimatu. Przypadkowe skazy są skutkiem użycia zbyt twardej, studziennej wody w związku z awarią filtra zmiękczającego.

Zapraszam do odwiedzin w moich innych miejscach w sieci.